تلاش در طول حیات خود هموار سعی داشته است، هرچند نه بصورت متمرکز و پیوسته، اما در هر فرصت مناسبی برخی از مهمترین مؤلفههای یک جامعه آزاد و متشکل از افراد مستقل و مختار و رابطه آن را با یک نظام اقتصادی خاص یعنی نظام اقتصادی مبتنی بر حق ملاکیت و بازار آزاد و نقش پر اهمیت آن در پویائی و توسعه همه جانبه کشور نشان داده و از این منظر مبانی ایدئولوژی حکومت اسلامی و سیاستهای اقتصادی ورشکسته آن را مورد بحث و بررسی قرار دهد.
عدالت اجتماعی بدون توسعه اقتصادی معنایی نخواهد داشت. عدالت اجتماعی، ایجاد شرایط مساوی برای دستیابی به مصرف منابع می باشد که تنها به خاطر رشد اقتصادی که به همراه خود آموزش و سطح بالاتر بهداشت را ارایه می کند، امکان پذیر می گردد.
عدالت اجتماعی و اقتصادی در جریان انقلاب و نزد تئوریسینهای انقلاب بعنوان یکسانی در شانسها و فرصتها تعریف نشد. بلکه به شکل یک عدالت توزیعی تعریف شد. یک چنین تعریفی از عدالت بلافاصله منجر به یک اقتصاد دولتسالار و سوسیالیستی مزاج میشود.
بیگانگی رهبران انقلاب با مبادی دنیای مدرن، بارسنگین فرهنگ گریزی و انسانستیزی در نظام ذهنی آنان، بیقانونی ناشی از انقلاب و بیاعتقادی رهبران به قانون، بیاعتنایی به انسان علیرغم بافندگی در باره کرامت انسان، همه دست در دست هم فضا را برای انسانهای امروزی، فرهیخته و علماندیش تنگ و تنگتر کرد تا شمار گریزندگان از ایران از مرز چهارمیلیون گذشت
سوسیالیسم بدیل نظام بازار نیست. همچنانکه جامزهر جایگزینی برای یک لیوان آب زندگیبخش نیست. آنچه در ایدئولوژی سوسیالیستی ارزشمند است برخی آرمانهای والای انسان دوستانه است مانند؛ مبارزه با فقر، نفی استثمار و ستمگری و خلاصه ایجاد جامعه مرفه برای همگان. مخالفت با مالکیت خصوصی بخشی از ارزشهای به جا مانده از جوامع قبیلهای اولیه است که در آنها قوام و دوام جامعه در گرو ارزشهای جمعگرایانه و مالکیت عمومی ابزار تولید است.
نا بر پیشبینی صندوق بینالمللی پول از هر چهار ایرانی تحصیل كرده یك نفر در خارج از كشور به كار و فعالیت مشغول است. براساس این گزارش، هر سال بین 150 تا 180 هزار فارغ التحصیل دانشگاهی ایران برای مهاجرت به خارج تلاش میكنند. بر همین اساس، صندوق بینالمللی پول، ایران را در بین 91 كشور توسعه نیافته در رده اول قرار داده است كه بیشترین فرار مغزها را دارد.
در مصر 88 درصد همهی فعالیتهای اقتصادی خارج از چارچوب قانون انجام میگیرند. در مکزیک تاسیس یک شرکت 17 ماه طول میکشد، البته به این شرط که شما روزانه به مدت 8 ساعت دنبال این کار را بگیرید. مشکل کشورهای رو به توسعه این است که قوانین مربوط به مالکیت در این کشورها با گذشت زمان تغییر نکرده و خود را با نیازهای مردم تطبیق نداده است. تغییر این قوانین همواره بیاهمیت و جنبی قلمداد شده است.
انقلاب اسلامی به همان دلیل شکستخورده است که انقلاب سوسیالیستی شکست خورد: نبود حکومت قانون را نمیتوان با عدالت اجتماعی، حال با هر قصد خوب، جبران کرد. از آنجایی که جامعه و اقتصاد مبتنی برنظم مالکیت مدرن ضرورتا به همراه خود سیستم امنیت اجتماعی نمیآورد، لذا در اینجا نیاز به سیاست اجتماعی مقتدر در جامعة مدرن برای بالا بردن مشروعیت و مقبولیت نظم نوین کاملاً احساس میشود. زیرا اقتصاد مالکیتی تمایل به تبعیض اجتماعی دارد. البته لازم به تذکر است که این تبعیض اجتماعی نظم مدرن، رفاهی بالاتر از عدالت اجتماعی اسلامیستها و سوسیالیستها را برای مردم به ارمغان میآورد.
جستجوی یک راه سوم در هیچ جا موفق نبوده است. من به سوسیال دمکراتهای ایرانی پیشنهاد میکنم، کشورهای اسکاندیناوی را سرمشق خود قرار دهند، که بهتر از دیگران توانستهاند، هدفهای آزادی، عدالت اجتماعی و رفاه را پیاده کنند یا حداقل به آن نزدیک شوند.
انقلاب اسلامی و به دنبال آن جنگ هشت ساله و ویرانگر ایران و عراق باعث گردید که ساختار و ارکان شرکت ملی نفت ایران بطور کلی تغییر یابد و صنعت نفت و گاز ایران از یک واحد اقتصادی و فنی به یک نهاد سیاسی و عقیدتی تبدیل شود.
نظام رانتخواری در ایران دو سرچشمه اصلی دارد كه با یكدیگر ارتباط تنگاتنگی دارند. سرچشمه سیاسی رانتخواری، متشكل از كسانی است كه قدرت واقعی را در كشور، در درون یا برون از دستگاه حكومتی در دست دارند. اینها عمدتاً كسانی هستند كه در دستگاههای موازی جمهوری اسلامی و معمولاً خارج از سه قوه كلاسیك حكومت، یعنی قوه اجرایی، قانونگزاری و دادگستری قرار دارند و به دلیل همین قدرت واقعی، تأثیر قابل ملاحظهای بر توزیع منابع و امتیازات اقتصادی كشور دارند. دیگر سرچشمه نظام رانتخواری، یعنی سرچشمه اقتصادی را تشكیل میدهند.
نگاهی به : جهان آینده و گزینههای ایران در آستانه سده بیست و یکم ـ نویسنده: فرهاد یزدی / ایران ـ فرصتها و چالشهای جهانی شدن ـ نویسنده: دکتر هادی زمانی / The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else
Author: Hernando de Soto
/ مالکیت، بهره و پول: معمای حل نشدة علم اقتصاد ـ نویسندگان: گونار هاینزون و افتو اشتایگر / اقتصاد ایران ـ نویسنده: احمد نخجوانی