ایران! ایران! صدای سبزم شده‌یی

ایران! ایران! صدای سبزم شده‌یی

دراين شماره

درست است كه درنگ در گذشته جایز نیست، اما برای ملتی كه از شناخت اشتباهات و لغزشهای خود در گذرگاه‌های تاریخ بازمانده و دستاوردهایش را از سر ناباوری به خود، سهل‌انگارانه و از سر غفلت در گذر تاریخ گم و رها كرده است، دغدغه این گذشته همچنان باقی می‌ماند. به این گذشته ـ بدون توقف در آن ـ باید بیشتر پرداخت. باید خود را بهتر شناخت. باید عوامل شكست و سرخوردگی‌ها را یافت.

رضا شاه، بزرگ‌ترین ایرانی سده بیستم

ایران در سده بیستم برای زنده ماندن می‌جنگید؛ جامعه‌ای بود که بایست همه چیز را از پائین می‌ساخت و مسیر درست را کورمال کورمال می‌جست. برجسته‌ترین ایرانیان به ناچار نه از قلمرو فرهنگ یا اقتصاد، که از جهان سیاست بودند. تا نیمه سده بیستم در عرصه سیاست رضاشاه به عنوان مهم‌ترین ایرانی، مسلم گرفته می‌شد.

ایران در سالهای 1285 تا 1320

تا آنجا كه به رضاشاه مربوط می‌شود، دفتر كارنامه او صفحات بسیار درخشانی دارد كه می‌توان با توجه به این صفحات از انتقادات بسیار اصولی و مهمی كه براو و كارنامه او وارد است، نترسید. با نقد اصولی این كارنامه اهمیت اصولی آن بیشتر به چشم خواهد آمد.

سربازی ساده با صفات پادشاهی بزرگ

اتفاقاً همان صورتی كه مجلس اول و دوم تهیه كرده بود، رضاشاه هم به آنها اعتقاد داشت. اساساً رضاشاه از نقطه نظر ایده‌آل‌هایش خود فرآوردة مشروطیت ایران بوده است.

آخرالسلاطین قاجار، سلطان صاحبدُکان احمد علاف

« موقعی که شاه جوان (احمدشاه) به سنی رسید که می‌بایست وظایف خطیر سلطنت را مستقیما عهده‌دار شود، اکثر نشانه‌ها و علائم یک فرمانروای بد در او جمع و جلوه‌گر بود: ترسو بود، دودل بود، قادر به گرفتن تصمیمات قاطع نبود، برای مواجهه با اشکالات اراده قوی نداشت، اطرافیان را به دیده سوءظن می‌نگریست، خسیس بود، مال اندوزی را تا حد جنون دوست می‌داشت، رشوه می‌گرفت، از عیش و نوش غفلت نداشت.»

قراردادها

آغاز كار دولت ملی و تشكیل مجلس مشروطه پس از به پیروزی رسیدن جنبش و صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه قاجار در یكی از بحرانی‌ترین دورانهای جهان به وقوع پیوست. دوران تلاقی و تضاد منافع و رقابتهای سخت كشورهای اروپائی، آن هم نه تنها در حیطة سرزمین‌های خود، بلكه خارج از مرزهای اروپا ودر دورترین نقطه‌ها و فراسوی دریاها و اقیانوسها.

گذار از ژرفای عقب ماندگی به زندگی انسان امروزی

تردیدی نمی‌توان كرد كه دوران حكومت بیست ساله رضاشاه، دوران گذار دشوار از ژرفای عقب‌ماندگی و پوسیدگی اجتماعی به زندگی انسان امروزی است. در این گذار اشكالات هم فراوان است و هم ناگزیر، ولی اگر ایران امروز، پس از تجربه انقلاب اسلامی، به حد قبایل بادیه‌نشین فرو نیفتاد، این را مدیون دوران گذار 57 ساله هستیم كه نهادهایی از دنیای مدرن را ـ با همه كژی‌هاو كاستی‌ها ـ استوار نمود.

استقلال و حاکمیت ملّی بدون برخوردار بودن از ارتش ممکن نیست

خویشتن‌داری رضاشاه درکوبیدن برطبل جنگ و رویکرد او در برتر شمردن مصلحت‌ملّی برمصلحت‌شخصی هنگامی ارج و ارزش خود را به نمایش میگذارد که با رفتار و کردار خمینی در جنگ با عراق مقایسه شود.

رضاشاه محصول انقلاب مشروطه بود

بحث‌ و تأكید من‌ از ابتدا در صحبتی‌ كه‌ با شما داشتم‌ بر این‌ است‌ كه‌ ما باید صداقت‌ و امانت‌ را در تحلیل‌ تاریخی‌ در برخورد تاریخی‌ مراعات‌ كنیم‌. حضور و حكومت‌ رضاشاه‌ را از كلیه‌ جوانب‌ در نظر بگیریم‌، هنگامی‌ كه‌ این‌ اصول‌ را رعایت‌ كنیم‌، آنگاه‌ درمورد رضاشاه‌ و حكومت‌ وی‌ چیزی‌ جز این ‌نمی‌توانیم‌ بگوئیم‌ كه‌ رضاشاه‌ محصول‌ انقلاب‌ مشروطه‌ بوده‌ است‌.

شیخ‌محمد خیابانی, کلنل‌محمد‌تقی خان پسیان, میرزا کوچک خان استقلال‌طلبان و آزادیخواهان «راستین»

ایران در 1906 فاقد سه طبقة مدرن سرمایه داری صنعتی یعنی سرمایه‌دارها,‌ كارگران صنعتی و طبقه متوسط جدید بود و صنعتی شدن و رشد طبقه متوسط ایران از دورة رضاشاه آغاز و در دهه چهل تا هفتاد ببعد به اوج خود رسید. به همین سبب مردم سنتی آنزمان بشکل تودة (شهری و روستائی) یا گله‌ای (ایلات) زندگی می‌کردند, نیاز مبرمی به آزادی و حقوق برابر شهروندی و نهادی شدن دمكراسی نداشتند. كشورهای همسایه ما نیز کم و بیش مثل ما بودند.

بادبادک‌های خیس و حسرت نخ و باد

در برخورد به هر رویداد تاریخی و بررسی همه جانبه آن برای یافتن هسته واقعی عامل و مسبب بروزش دو روش می‌توان درپیش گرفت. یا برپایه اسناد و مدارک و خاطرات کوشید تحقیقی درست و بی‌غرض بدست داد و یا بر پایه خیال‌بافی و چرتکه‌اندازی و منافع‌امروز و اگر پردازی به قصد فراموشاندن حقیقت به نگارش داستان و تخیلات و در نتیجه نشر نادرستی پرداخت و توبره منافع پر کرد.

زندگی و اندیشه محمدعلی فروغی

علی‌اكبر سیاسی شخصیت فروغی را مانند یك تابلوی نقاشی گرانبهائی می‌داند. برای اینكه بهتر به زیبائی آن پی ببریم باید چند قدم به عقب برویم. در وصف استعداد و قابلیت فروغی می‌نویسند كه وی از فنون ادب بهره کافی و حظی وافر داشت. نویسنده و منشی كم‌نظیری بود. سخن‌سنج، سخن‌شناس، خطیب،‌ ادیب، مورخ و دانشمند بود.

نگاهی به دو دوره‌ی بنیادگذار در عصرمشروطیت: دوره‌ی رضاشاهی و دوره‌ی آیت‌الله خمینی

پانزده سال پس از برافتادن قاجارها و روی کار آمدن رضاشاه، خراسان به خلیج فارس و بندر بوشهر متصل گشت. در ساحل خلیج فارس و در بندر بوشهر که تا پیش از برآمد رضاشاه، پرچم انگلستان برافراشته بود، ناوهای جنگی ایران با پرچم ملی ایران لنگر انداختند. گیلان، مازندران، کردستان، خوزستان، آذربایجان و خراسان توانستند بار دیگر اجزاء یک واحد ملی و کشوری به نام ایران بشوند.

تجدد حقوقی‌ در ایران‌ و علی‌ اكبر داور

نهادسازی‌ عصر رضاشاه‌ در واقع‌ اهداف‌ معوق‌ ماندة‌ مشروطیت‌ را به‌ مرحلة‌ اجرایی‌ رساند و بدون‌ شك‌ اكثریت‌ اقدامات‌ آن‌ دوران‌، از اهمیت ‌بسزایی‌ برخوردارند؛ مگر می‌توان‌ ایجاد نهادهای‌ فرهنگی‌ مدرن‌ نظیر دانشگاه‌ ـ فرهنگستان‌ ـ آموزش‌ و پرورش‌ عمومی‌ و... را كم‌ اهمیت‌ دانست‌؟ یا مگر جز این‌ است‌ كه‌ تشكیل‌ ارتش‌ دائمی‌ و ملی‌ ـ كه‌ خواستة‌ نخبگان‌ سیاسی‌ آگاه‌ عصر قاجاریه‌ و منورالفكران ‌عصر مشروطیت‌ بود و در دورة‌ رضاشاه‌ به‌ منصة‌ ظهور رسید را در شكل‌گیری‌ ایران‌ نوین ‌به‌ عنوان‌ نماد و سمبل‌ پیشرفتگی‌ به‌ حساب‌ نیآورد؟ ...در مجموع‌ آن‌ دوران‌، به‌ استناد آثار و نتایجی‌ كه‌ در ایران‌ زمین‌ بر جای‌ گذاشت‌، یكی‌ از دوران‌ مشعشع‌ ملی‌ وحافظ‌ تمامیت‌ ارضی‌ این‌ سرزمین‌ كهن‌ است‌.

بحران‌

بحران‌ اصل‌كاری‌ غیر از اینهاست‌. كهنه‌تر است‌ و اساسی‌تر: ـ به‌ عقیده‌ من‌ بحران‌ اقتصادی‌ ما ناشی‌ از این‌ است‌ كه‌ تعادل‌ بین‌ مصرف‌ و تولید ثروت‌ در ایران‌ به‌ هم‌ خورده‌ ـ یا روشن‌تر بخواهیم‌ بگوئیم‌: ما بیش‌ از قوة‌ تولید خودمان‌ مصرف‌ می‌كنیم‌.

تاریخ در محکمة انصاف

من سعی کرده‌ام قضیه را نزد خود تفکیک کنم. برای من رضاشاه دو شخصیت است. اول فردی که پدربزرگ مرا از میان برده. پدربزرگی که بشدت برزندگی ما اثرات عمیقی برجای گذاشت. منکر پدرکشتگی نمی‌توانم بشوم. اما شخصیت دیگر رضاشاه در آن خدماتی که برای ایران انجام داد و ایرانی را که جلو برد, بازتاب دارد. منکر اینهم نمی‌توانم بشوم, زیرا خارج از مسائل عاطفی دارای دید تاریخی هستم.

کامیابی فرهنگستان اول دگرگون ساختن نگاه به زبان فارسی

اهمیت فرهنگستان اول در این است كه، بر بنیاد روحیه‌ی ناسیونالیستی آن دوران، توانست تكیه‌ی بی‌نهایت بر زبانِ عربی را در حوزه‌ی زبان علمی و فنی از میان بردارد و توانایی‌های زبان فارسی را در این زمینه‌ها نشان دهد و راهِ دوباره به كار افتادنِ دستگاهِ از كار افتاده و زنگ‌زده‌ی تركیب‌سازی و اشتقاق را در زبانِ فارسی باز كند. این راهی ست كه از آن پس دنبال شده است.

دانشگاه تهران چگونه به‌وجود آمد؟

گویا خداوند متعال به قلب من الهام كرد كه عرض كردم در آبادی و عظمت پایتخت البته شكی نیست ولی نقصی كه دارد این است كه این شهر هنوز عمارت مخصوص “اونیورسیته“ (دانشگاه) ندارد و حیف است كه این شهر نوین از همه بلاد بزرگ عالم از این حیث عقب باشد. شاه بعد از اندك تأملی یك كلمه گفتند “بسیار خوب آن‌را بسازید“.

زنان آزادیخواه ایران از طاهره قره‌العین تا پروین اعتصامی

زنان امروز ما بعنوان آن نیروی پیشرو در حركت ایران بسوی مدرنیته، امروز بیش از هر زمان بدنبال جستجوی آن بخشهای گمشده و حذف شده‌ی هویت اجتماعی و سیاسی خویشند. آنها می‌دانند كه حركت امروزشان از زمان تولد آنها بوجود نیامده، بلكه تداوم حركتها و تلاشهای زنانی است كه در ایجاد این روند نقش مهمی ایفا كرده‌اند.

حقوق و آزادی‌های زنان

باور ندارم خلاصه كردن بحث به این نكته آنهم بگونه‌ای كلی و در سطح انتزاعی به شناخت جامعه كمك كند. واقعیت این است كه كشف‌ حجاب یا منع‌حجاب در جامعه ما عملاً در به عقب راندن سنت و گشایش راه برای زنان در جامعه نقش مثبتی ایفا كرد. به رغم تمام انتقادات و نواقصی كه به آن اشاره كردم.

پیشتاز زنان ورزشکار

من به عنوان یك زن ورزشكار كه بیش از 40 سال در ورزش قهرمانی بوده، این مساله برایم غیرقابل تحمل است. ورزش نوین قوانین خودش را دارد. ورزش و المپیك‌ها نه تبعیض جنسی، نژادی می‌شناسد، نه مذهبی...

رضاشاه بنيانگذار توسعه اقتصادی ايران

در سال‌های سلطنت رضا شاه نظامی جدید پی‌ریزی شد که ساختار اجتماعی و اقتصادی ایران را دگرکون ساخت. اگر دوران قاجار دوران نبود تحرک، نبود پویایی اجتماعی و بویژه اقتصادی بود، مشخصة سال‌های سلطنت رضاشاه کوشش بی‌صبرانة او و دولت‌مردانش برای جبران این عقب ‌ماندگی در کوتاه‌ترین زمان می‌بود.

از مدرسه موزیك دولتی تا هنرستان عالی موسیقی 1297 ـ 1320

ناگفته نماند كه پهلوی اول عنایت ویژه‌ای به امر موسیقی داشت. در مدت 23 سال سه شخصیت شاخص موسیقی به ریاست هنرستان برگزیده شدند كه منشا تحولات بسیاری در امر آموزش موسیقی و گسترش آن شدند و تاریخ موسیقی این دوران با نام این سه شخصیت عجین شده است؛ 1 ـ غلامرضا مین‌باشیان 2 ـ علینقی وزیری 3 ـ غلامحسین مین‌باشیان:

موسیقی ایران: از اِدبار تا اقتدار

باسقوط حكومت قاجار و سربرآوردن رضاشاه، دگرگونی‌های بسیار در نهادهای سیاسی و فرهنگی ایران پدید آمدند. اگر چه همة این دگرگونی‌ها را نمی‌توان به چشم ستایش نگریست ولی بسیاری از آن‌ها. زمینه را برای نوشدن جامعة ایران فراهم ساخت.

نظرات و طرحهای رضاشاه برای كاخهای سلطنتی

وارطان رضاشاه را مظهر آبادانی و عمران كشور می‌دانست, و می‌گفت همان‌طور كه زنان ما در زیر چادر مستورند و زیبائی آن‌ها قابل روئت نیست اكثر ساختمان‌های تهران و ایران هم مانند طبقة نسوان با دیوارهای بلند كاهگلی و یكنواخت كه دورتادور آن‌ها را گرفته ارتباط با خارج را قطع می‌كند و زیبائی ساختمان‌ها پنهان است. او رضاشاه را بانی این شكفتگی می‌دانست و می‌گفت در امنیتی كه برقرار كرد توانست این غنچه را بشكوفاند و زیبائی ساختمان‌ها را در دید عابرین بگذارد.

یادگارهای رضا شاه در شمال ایران

رضاشاه نه برای ساختن آن شهرها و نه برای ساختن آن همه کارخانه و جاده و راه‌آهن و دانشگاه و غیره پول نداشت. وضع اقتصادی کشور بمراتب از زمان‌های بعدی بدتر بود ولی او کار را در کشور راه انداخته بود. پدران ما بویژه روستاییان ما می‌گفتند که رضاشاه با بیگاری همه این راهها و شهرها را ساخت.

فرهنگ “ستیزی“ در دوره رضاشاه

باید فصل رضاشاه را در كتاب تاریخ ایران فصل گل‌سرخ نام نهاد. فصلی كه شادابی, زیبایی, طراوت, سرزندگی و بالندگی از خصوصیات آن است و مثل هر گل‌سرخی نیز خارهائی بر شاخه دارد. اما نباید فراموش كنیم كه در نهایت خارها نیز برای حفاظت از شاخه لازم می‌باشد. .

خیانت نابخشودنی!؟

به اعتقاد این بنده تغییر لباس در ایران یكی از اقدامات عمده و مترقی رضاشاه، همپای بسیاری از كارهای بزرگی بود كه برای آوردن ملت ایران از قعر قرن هیجدهم به متن قرن بیستم، انجام داد.

آرزوهای رضاشاه و اندیشه راست دمکرات

 اگر چپ نتوانست از دل آرمانهای آزادیخواهانه و عدالت‌جویانه خود که سالها بر آن پرپر زد و سوخت، هنوز یک اندیشه دمکرات و چپ بزایاند، اندیشه راست دمکرات در ایران اما از عمق آرزوهای بزرگ «رضاشاه» توانست آرمانهای آزادی و عدالت را از انحصار چپ به در آورد و به پشتوانه دانش و عملکرد خود، آن را سرلوحه احزاب راست دمکرات قرار دهد.

عهد‌نامه یک عشق، عشق‌نامه یک عهد

یادداشت‌های ماموریت‌های رضاشاه، این دماوند فلات تاریخ ایران را «عهد‌نامه یک عشق، عشق‌نامه یک عهد» می‌نامیم تا شاید نشانه‌ای باشد از وقوف ما بر عشق او بر ما و عهد او بر پیشبرد امر ما، ما فرزندان ایران.

اهمیت وظائف تاریخی و بزرگی رضاشاه

مانند همه شخصیتهای تاریخی او (رضا شاه) "دید"یvision داشت که انسان را به اندازه ماموریتی که برای خود قرار داه است می‌رساند. رویائی برای ایران داشت که نیروهائی ناشناخته را در جامعه و پیش از همه در روان خود او برانگیخت و از مرز ممکنات (تا آن لحظه) فراتر برد.

دل نگران ایران تا لحظة آخر

اعلیحضرت رضاشاه‌كبیر در باره منافع و مصالح ایران با هیچ‌كس و هیچ مقامی مماشات نمی‌كردند، همانطور كه قبلاً‌ هم نوشتم، حاضر بودند در صورتیكه متفقین اجاره حمل وسایل را بدهند و دخالتی در كارهای ایران نداشته باشند با آنها كنار بیاید ولی متفقین خواهان چیز دیگری بودند.