سنت مشروطهخواهی ــ جنبشی آزادیخواهانه، ترقیخواهانه، و ناسیونالیستی که از دهههای پایانی سده نوزدهم درگرفت و صد سال پیش به پیروزی رسید ــ یک انقلاب سیاسی ـ فرهنگی بود که جامعه ایرانی را از زمین قرون وسطائیش کند بیآنکه آن را به استواری در زمین تجدد بنشاند. این سنت در پیروزیها و ناکامیهایش هنوز بسیار سخنان درباره امروز و آینده ایران دارد. صد ساله گذشته ایران در ساختن بر آرمانهای مشروطه و مبارزه با آن آرمانها گذشت و اکنون بار دیگر ملت ما در پرتو تجربههای سده گذشته، در شرایطی که اساسا مانند دوران انقلاب مشروطیت است، بار دیگر درگیر کارزاری است که اینبار مشکل تاریخی واپسماندگی ایران را خواهد گشود. یکبار دیگر فشار برای دگرگونی و تجدد و رسیدن به جهان مدرن، از درون جامعه بر رژیمی فرو رفته در ارتجاع مذهبی از بدترین نمونههای صفوی آن، وارد میشود و دیر یا زود بر آن پیروز خواهد شد.
ما امروز در پگاه سده تازه مانند آن زمان که ایران از سدهای به سده دیگر پا میگذاشت با همان مسایل بنیادی دفاع از یکپارچگی و یگانگی ملی، مردمسالاری و حقوق بشر (دمکراسی لیبرال،) عدم تمرکز حکومتی، و توسعه همهسویه جامعه سروکار داریم. تفاوت در این است که گذشته از بوجود آوردن زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی لازم برای تحقق آن آرمانها، تضادهایی که در آن صد سال کار ایران را با همه دستاوردها به شکست کشاند همه یا گشوده شدهاند و یا گشودنشان آسانتر شده است.
تضاد میان آزادی و توسعه، میان یک جامعه دمکراسی لیبرال با جامعهای که به شتاب خود را از جهان کهنه آزاد میکند دیگر چنان نیست که در بیشتر صد ساله گذشته بود. استوار شدن پایههای جامعه شناختی مردمسالاری در ایران ــ زیرساختهای اجتماعی و اقتصادی صد ساله گذشته ــ و دگرگونی نظام ارزشها به سود دمکراسی لیبرال و در رویاروئی با رژیمی که نفی آزادی و توسعه هر دوست، دیگر مشکل نظری در این زمینه نگذاشته است؛ میتوان، و میباید، آزادی و توسعه را با هم داشت. تضاد میان ناسیونالیسم نگهدارنده و ضرورت وابستگی استراتژیک به یک ابرقدرت در برابر جهانجوئی ابرقدرت دیگر، با فروپاشی شوروی برطرف شده است. دیگر ابر قدرتی هم مرز ایران نیست. از میان رفتن تهدید همیشگی تقسیم و تجزیه ایران به دست نیروهای برتر بیگانه مسئله عدم تمرکز را نیز گشوده است. تحریکات همسایگان هست ولی آنها در برابر ایران به شمار نمیآیند. ما دیگر بیمی از برقراری حکومتهای محلی در ایران و سپردن اداره امور محلی به مردم هر محل و رعایت حقوق شهروندی به معنی اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاقهای آن نداریم.
عدالت اجتماعی دیگر دو سر طیف سیاسی را به شدت گذشته از هم جدا نمیکند. زیادهرویهای اقتصاد بازار بیخبر از مسئولیت اجتماعی، و کوتاهیهای اقتصاد فرماندهی بیخبر از مردم، بر جریان اصلی سیاست ایران آشکار شده است و چپ و راست به میانه گرایش یافتهاند. سرانجام، تضاد میان فرهنگ سنتی و فرهنگ مدرنیته که از چیرگی آخوندها بر تودههای مردم و تا چند گاهی روشنفکران، برمیخاست، به سود فرهنگ مدرنیته از میان رفته است. بیاعتباری آخوندها و آزادی روز افزون روشنفکران از سیطره تفکر اسلامی، به سود فرهنگ مدرنیته کار میکند. دیگر نمیتوان با "آنچه خود داشت" جلو آنچه را که میباید داشت گرفت.
صد سال پیش بهترین ایرانیان برای آزادی و ترقی، و از آن فوریتر، استقلال و پایهگذاری یک حکومت مرکزی نیرومند، پیکار میکردند. امروز خواستهای فوریتر آنان برآورده شده است. ایران مدتهاست حکومت مرکزی نیرومند دارد و کسی نمیتواند استقلال آن را تهدید کند. اکنون میباید تمرکز را بر دو خواست اصلی دیگر مشروطهخواهان، آزادی و ترقی، بگذاریم.
ما در حزب مشروطه ایران میکوشیم آرمانها و دستاوردهای انقلابی را که جنبش روشنگری و مدرنیته ایران بود، و نمیتوان آن را صرفا به یک شکل حکومت فروکاست، زنده نگه داریم و پیش ببریم. آرمانهای دمکراسی و حقوق بشر و امروزین کردن فرهنگ و سیاست ایران و رساندن جامعه ایرانی به پیشرفتهترین کشورهای جهان، پس از صد سال هنوز تازگی و نیروی زندگی خود را نگهداشته است. مردم ایران بیش از همیشه در تکاپوی این آرمانهایند. کار ما هیچ آسان نیست ولی دستهای ما پرتر است. ملت ما با آنکه در چنگال اولیگارشی آخوندی و جهانبینی قرون وسطائیش دست و پا میزند یک سرچشمه زاینده انرژی است و ما در جهانی بسر میبریم که شاهد پیروزیهای روزافزون دمکراسی و حقوق بشر است. نظامهای استبدادی و واپسمانده در وضع دفاعی هستند و ارتجاع و تروریسم بنیادگرایان اسلامی با همه توحش و خشونت خود در نبردی بازنده است.
صدمین سالروز انقلاب مشروطه را به همه آزادیخواهان و ترقیخواهان ایران ــ حتا آنها که قدرش را نمیدانند ــ شادباش میگوئیم. مشروطیت میراث همه ماست و میباید آن را صرفنظر از اختلاف برسر شکل حکومت یا برنامههای سیاسی بزرگ داریم و به آرمانهای بلند آن تحقق بخشیم.
پاینده ایران زنده باد ملت ایران حزب مشروطه ایران
| 
