گفتارهای این کتاب بخشی از تلاشهای ده سال گذشته نسل کنونی ایرانیان برای آزاد شدن از این گذشته و تاریخ و رسیدن به آن روحیات و باورهای تازه است. آزاد شدن نه به معنی گسستن که امکان نیز ندارد ــ زیرا ما همه ساخته آن گذشته و تاریخيم. آن گذشته و تاریخ ما را ساخت، اکنون بر ماست که آیندهای و تاریخی دیگر بسازیم ــ همان زنجیرهُ پایان ناپذیر کنش و اندرکنش.
به خوبی قابل فهم است که ایرانیان بیشمار از جمهوری اسلامی چنان بهم برآمده باشند که در جستجوی رهایی به هر دری بزنند و راهی را که به نظرشان کوتاهترین میآید بی اندیشهُ آینده در پیش گیرند و همگان را بدان بخوانند. این ایرانیان بهتر است بدانند که فضای فکری و عاطفیشان زمینه را برای زیادهرویهای پشیمانیآور سیاسی آماده میسازد، بیآنکه لزوماً تاثیری بر فراگرد آزادی و رهایی ایران داشته باشد.
به هر دری زدن ـ این بنیاد مشکل کنونی ماست. هفت ...
گفتهاند که تاریخ را نویسندگانش میسازند. این سخن خالی از حقیقتی نیست. بیآنکه بخواهیم وارد بحث معرفت شناسی بشویم باید بپذیریم که آدميان به آسانی میتوانند زیر تاُثیر عواطف یا غرضها یا منافع خود، واقعیات را چنانکه میخواهند ببینند و به زبان دیگر به واقعیات عینی جنبهُ ذهنی بدهند. در مورد تاریخ، ذهنی کردن رویدادها و واقعیات عینی هم آسانتر است و هم سودمندتر و هم در نتیجه اجتناب ناپذیرتر. آسانتر است، زیرا تاریخ بازیگران بیشمار دارد و ...
در میان ایرانیان از آن گونه مردمان بسیار میتوان یافت ــ شاید بیش از اندازه ــ که اگر در اکثریت قرار گیرند؛ اگر احساس کنند گروههای بزرگ همراه و پشتیبانشان هستند، عواطفشان لگام میگسلد و مرزی نمیشناسد. به همان اندازه که در موضع گیری دودلی نشان میدهند و این پا و آن پا میکنند در همرنگ جماعت شدن و پیوستن به اکثریت بیتابند و هنگامی که به اکثریت پیوستند دیگر به میانهروی و انصاف بدرود میگویند. آنها علاقهای به در دست گرفتن ابتکار، ...
اگردر مقالۀ "دشواریهای شهروندی" (ایران و جهان شمارۀ ٢۴۸) تکیۀ استدلالها آنهمه، نه بر فرایافتهای آمده در مقالۀ "تمرین شهروندی" (ایران و جهان شمارۀ ٢۳۹) بلکه بر روی نویسندۀ آن گذاشته نشده بود، جای آن میبود که در این بحث بیشتر به بخشی از "دشواریهای شهروندی" پرداخته شود که ارزش گفت و شنود دارد و آن موضوع آماده بودن یا نبودن جامعۀ ایرانی برای مردمسالاری است.
اما نویسندۀ محترم "دشواریهای شهروندی" ترجیح دادهاند به جای "دلایل قوی و ...
یک دههای است که ایرانیان بحث گسترده سیاسی را در میان خود آغاز کردهاند. تا پیش از آن چنین بحثی عملاً در نمیگرفت. دههها گذشته بود و بحث سیاسی در ایران از مرز گروههای کوچک و محافل فراتر نرفته بود. موضوعهائی بود که نمیشد دربارۀ آن بحث کرد. هر گروه، حد و مرزهای خود را داشت و سانسور خود را بکار میبست. در درون گروهها، چه محافل حاکم و چه مخالفان و ناراضیان، "تابو"ها و دست نزدنیها فراوان بود و پیشداوریها فراوانتر. نامها و ...
چهل و نهمین ۱۷ دی، پس از آن روز که رضا شاه آزادی زنان را از حجاب اعلام کرد، رسید و گذشت و زنان بیشمار در ایران و بیرون ایران با احساسهای گوناگون به یاد آن افتادند. در آن روز ۱۷ دی سال ۱۳۱۴ چادر یا حجاب یا پوشش اسلامی به فرمان رئیس کشور از سر زنان برداشته شد و آنان رسماَ اجازه یافتند، و بسیاریشان وادار شدند، که بی پوشاندن سر و روی خود در خیابانها و انجمنها ظاهر شوند. پس از آن، فرايند جذب کردن زن ایرانی در زندگی عمومی، در نظام آموزشی و ...
در یک اوضاع و احوال بحرانی هر پدیدهای به آسانی مایۀ اختلاف میشود. شکاف میان نسلها در آرامترین جامعهها نیز خالی از تنشهایی نیست، و عجب نخواهد بود اگر در شرایط کنونی ایرانیان، یک موضوع کشمکش تازه ساخته باشید.
تظاهرات هفتۀ مشروطیت در اینجا و آنجا، مانند قطار مشروطیت چند ماه پیش از آن در آلمان، بی تردید اثر بزرگی در نیرو بخشیدن به مشروطه خواهان داشته است و به آنان قدرت سیاسی و اخلاقی بیشتر بخشیده است. مشروطه خواهان دست کم از سه سال پیش جماعت را داشتند هر چند سازمان نداشتند ــ در برابر مجاهدین که سازمان را دارند اما جماعت را ندارند. اکنون میتوانند به زمانی در آینده بنگرند که سازمان را نیز احتمالاَ خواهند داشت. نشان دادن قبول عامی که مشروطه خواهی ...
به آنچه که خرد متعارف مینامند همواره باید با تردید نگریست. خرد متعارف به باورهائی گفته میشود که گویا درستیشان به اثبات رسیده است و قبول همگان یافتهاند و میتوان آنها را بیتردید در هر موقعیت بهکار گرفت. اما از آنجا که اندیشه انسانی و واقعیات بیرونی برجا نمیایستند، در بسیاری موارد خرد متعارف، اصطلاح دیگری برای توصیف بیحرکتی و تنبلی ذهنی است، باورهای است که اگر هم هنگامی درست بودهاند زمانشان سرآمده است و دیگر با واقعیات ...
پس از گذشتن سی و دو سال و یک انقلاب ویرانگر برای همۀ طرفها و دست درکاران، یاد ٢۸ مرداد ۱۳۳٢ هنوز چنان سنگین از بارهای عاطفی است که مانند همان سالها بیشتر به کار هر چه جدا کردن ایرانیان از یکدیگر میخورد. با آنکه گذشت اینهمه سال کمتر گوشۀ تاریکی از رویدادها و انگیزهها و اسباب بر جای گذاشته است، هنوز نمیتوان با نگاهی منصفانه به سی و دو سال پیش و سالهای پیش و پس از آن نگریست و خشم و رنجش را از چپ و راست برنینگیخت. برای مردان و زنان بیشمار ...
ژنرالیسیموفرانسیسکو فرانکو، فرمانده کودتای دست راستی بر ضد رژیم جمهوری چپگرای اسپانیا در ۱۹۳٦ و دیکتاتور آن کشور از ۱۹۳۹ تا ۱۹۷۵ ده سال پیش در گذشت. امروز ده سال پس از فرانکو، اسپانیا به اندازهای دگرگون شده است که به گفتۀ یک روزنامه نگار آمریکائی "نگاهی به زندگی روزانۀ کنونی اسپانیا این را که فرانکو تنها ده سال پیش مرد، باورنکردنی میسازد."(۱)
امروز در اسپانیا پس از چهار دهه رژیم "اصنافی" (کورپوراتیست) و محافظهکارانه و در مواردی ...
روز ۱٦ مارس ۸٦ در انتخابات عمومی فرانسه حزب سوسیالیست پس از پنج سال، اکثریت خود را در مجلس از دست داد. چهار روز پیش از آن در همهپرسی اسپانیا حزب سوسیالیست، همه چیز خود را در گرو نگهداشتن اسپانیا در سازمان اتحادیۀ اتلانتیک شمالی گذاشت و برنده شد. هر دو حزب در شکست و پیروزی خود میراثهای ارزندهای برای آیندۀ سیاسی کشورهایشان گذاشتهاند. فرانسه پس از شکست انتخاباتی سوسیالیستها به قلمرو دموکراسی انگلوساکسونی پا نهاده است که آزمودهترین ...
به زیر آوردن یک نظام حکومتی از راههای "فراپارلمانی" و به اصطلاح مارکسیست ـ لنینیستها با عمل مستقیم، هیچ گاه کار آسانی نیست. بویژه در نظامهای حکومتی توتالیتر یا نظامهائی که مانند جمهوری اسلامی در تلاش توتاليتر شدن هستند. در جاهائی که پشت قدرت سیاسی به یک دستگاه سرکوبگر است و یک جمع کوچک همه امکانات کشور را برای ماندن بر سر قدرت بکار میگیرد و از دست زدن به هیچ بیرحمی و خلاف قانون و اخلاق پروائی ندارد، کار براندازی گاه تا حدود ناممکن، ...
هشت سال پیش ولیعهد ایران و وراث پادشاهی پهلوی در رسیدن به سن قانونی، اعلام داشت که آماده است وظایف پادشاهی را به موجب قانون اساسی مشروطیت بر عهده گیرد. از آن هنگام شاهزاده رضا پهلوی برای هواداران روز افزون نظام پادشاهی مشروطه در میان ایرانیان، شاه و پادشاه و شهریار ایران و اعلیحضرت رضا شاه دوم پهلوی بوده است و بسیاری از خارجیان نیز که با او دیدار یا مصاحبه میکنند او را به عنوان اعلیحضرت مینامند.
اعلام روز ۹ آبان ۱۳۵۹ مساله حقوقی ...
دوازده سال پس از انقلاب اسلامی و در حالی که مردم ایران پیامدهای این انقلاب و آرمانهای آن را تا مغز استخوان خود احساس کردهاند، ما شاهد سربلند کردن گرایشی هستیم که از همان نخستین سال انقلاب پدید آمد.
در انقلاب اسلامی گروهها و گرایشهای بسياری شرکت جستند. گذشته از فرصت طلبان که از مواضع و مقامهای گوناگون به انقلاب پیوستند، دو گرایش بزرگ فکری از نخستین پرچمداران این انقلاب بودند: گرایش چپ شامل همۀ گروهها و عناصر کمونیست تا سوسیال ...
بسیار میشنویم که ایرانیان خارج ارتباطی با مردم واقعی ایران ندارند، از آنچه بر آنها میگذرد آگاه و در احساسات و باورهای آنان شریک نیستند. با آنها همدلی و همدردی نمیکنند. درباره اقلیتی از ایرانیان خارج بی تردید میتوان چنین گفت. اگر از شوربختی ایرانیان در رژیم اسلامی سخنی به میان آید بی اعتنا میمانند یا اظهار نظر میکنند که حقشان است یا منکر میشوند و اصرار میورزند که آن مردم همین را میخواهند. رهائی ایران برایشان به این معنی است ...
از این شماره، چاپ گفتگوی مفصل و جامع "ایران و جهان" با آقای داریوش همایون را آغاز میکنیم که تا چند شماره ادامه خواهد یافت.
خوانندگان ما علاوه بر سوابق پیشین، از طریق نوشتههای داریوش همایون (که در سالهای اخیر عمدتاَ در "ایران و جهان" چاپ شده) با نام ایشان آشنائی کامل دارند. امیدواریم این گفتگو به روشن شدن گوشههائی از زندگی سیاسی و فعالیتهای آقای همایون در گذشته و حال کمک کند و به پرسشهائی که احتمالاَ برای خوانندگان مقالاتشان ...
س: آقای همایون شما در مقالات، کتابها و سخنرانیهای خود در این سالهای تبعید بسیار بر لزوم رسیدن به توافق بر سر "دموکراسی" در میان ایرانیان کردهاید. تا آنجا که حتی معتقد بودید در درون سازمانهای سیاسی مخالف نیز اصل باید بر روابط دموکراتیک باشد. اما امروز شاهدیم که در طیف ملی مبارزات ضد انقلاب، این گرایش به دموکراسی در روابط میان گروهها و شخصیتهای اپوزیسیون، دیگر چندان مطرح نیست. چند گروه و سازمان سعی کردند دموکراتیک عمل کنند، مثل ...
سال گذشته، پس از پایان نخستین دهه انقلاب اسلامی، "بهروزصوراسرافیل" پژوهشی دامنهدار پیرامون ریشهها و علل وقوع انقلاب، و نقش کسانی که به دلیل موقعیت، شغل و یا شرکت خود در وقایع انقلابی در این زمینه نظرات صائبی دارند، آغاز کرد. بخشی از این پژوهش راــ که هنوز ادامه دارد ــ گفتوگوهایی با صاحب نظران ایرانی، در مورد برداشتها، تحلیلها و احتمالاَ خاطرات آنان از انقلاب اسلامی، و همچنین دیدگاههای آنان به رویدادهای امروز و سرنوشت فردای ...
2_k_281.bmp)
پیشگفتار