پیشگفتار

پس از تیرگی روشنی گیرد آب

چیره شدن بر موقعیت کنونی ایرانیان به معنی شکستن پاره‌ای دیوارها، گشودن پاره‌ای درها و رها شدن از پاره‌ای زندان‌هاست؛ به معنی گذار از تاریخ، از مراحلی است که ما را به اینجا رسانده است. ایرانی یا همان که بوده است می‌ماند و کم و بیش همین خواهد بود که هست؛ یا از خود فراتر می رود و بر موقعیت کنونی تاریخی خود چیره می‌شود. یا آنچه را که بر او گذشته نردبانی برای فراز رفتن می‌کند؛ یا زنجیری بر دست و پای اندیشه و رفتارش. تاریخ را انسان می‌سازد و انسان را روحیات و باورهایش. ما از تاریخ خود و در واقع از خود خوشنود نیستیم. باید از این تاریخ و از خود فراتر رویم. به زبان دیگر باید در روحیات و باورهای خود بازنگریم. چه بسا روحیات و باورهای تازه‌مان باید؛ چه بسا روحیات و باورهای دورانداختنی داریم.

گفتارهای این کتاب بخشی از تلاشهای ده سال گذشته نسل کنونی ایرانیان برای آزاد شدن از این گذشته و تاریخ و رسیدن به آن روحیات و باورهای تازه است. آزاد شدن نه به معنی گسستن که امکان نیز ندارد ــ زیرا ما همه ساخته آن گذشته و تاریخيم. آن گذشته و تاریخ ما را ساخت، اکنون بر ماست که آینده‌ای و تاریخی دیگر بسازیم ــ همان زنجیرهُ پایان ناپذیر کنش و اندرکنش.

جهانیان در ما به چشم شکست خوردگان می‌نگرند. ولی ما شکست خود را داریم که همچون مصالح پیروزی‌های آینده به کار خواهیم برد. تیره روزی ملی کنونی ما به ما بیداری داده است و گشادگی ذهن؛ دیوارهائی را شکسته است، درهائی را گشوده است، ما را از زندان‌هائی رهائی داده است.

در سه بخش نخستین این کتاب ــ که گفتارهایش قبلاً در جاهای دیگر به چاپ رسیده ــ به پاره‌ای مسائل مربوط به رسیدن به همرائی با نگاهی به تاریخ معاصر ایران و پاره‌ای موقعیت‌های همانند ما، و نیز اندیشه‌هائی دربارهُ شرایط پیکار ملی ایرانیان پرداخته شده است. در بخش چهارم سه مصاحبه آمده است که گذشته از مربوط بودن به گفتارهای این کتاب، به پاره‌ای پرسش‌های ناگزیر پاسخ می‌گوید. در پایان کتاب فهرستی از واژه‌های تازه‌ای که به ضرورت در متن آورده شده‌اند با برابرهای انگلیسی آنان ــ گرد آمده است.

د. ه.
۱۹۹۱


پيشگفتار چاپ سوم (الکترونيکی)

از زمان نگارش مقالات و مصاحبه‌های "گذار از تاريخ" که اکنون در تارنما (اينترنت) آماده شده است در حدود دو دهه می‌گذرد و نگاه دوباره‌ای به آنها نشان می‌دهد که مسائل، بيشتری، هنوز بکلی به گذشته سپرده نشده‌اند. شايد به همين دليل، در نظرات خود من نيز، چنانکه در اين کتاب آمده، مگر در پاره‌ای تاکيد‌های مهم، چندان تغييری راه نيافته است.

امروز منظره کلی را رويهمرفته همان می‌توان ديد که دو دهه‌ای پيش بود ولی وضع بسيار بدتر شده است. ما بيست سال ديگر از دست داده‌ايم و رو به بد‌تری رفته‌ايم. آينده ايران امروز از زمان جنگ با عراق نيز مبهم‌تر است. جنگ عراق در شش ساله آخريش از نظر جغرافيائی در ابعاد يک زد و خورد مرزی بود و از نظر تلفات در ابعاد جنگ جهانی اول. بحرانی که اکنون ايران را از هر نظر درميان گرفته است می‌تواند ابعاد يک فاجعه را به خود گيرد. اما نيرو‌های مخالف، "جايگزينان" رژيم هنوز در خم کوچه‌های گذشته‌اند.

در آماده کردن کتاب برای انتشار تازه پاره‌ای اصلاحات عبارتی، تا همان معنی بهتر برسد، داده شده و چند اشتباه در نام‌ها و تاريخ ها تصحيح شده است. از اين گذشته متن‌ها همان است که در صورت اصلی بود.

از دوست و همرزم عزيزم خانم ونوس لجتی که با پشتکار و سختگيری، اين کتاب را برای تارنما آماده کردند بسيار سپاسگزارم.

د.ه.
ژانويه ٢۰۰۷