احتمالات پیش رو

هشدار مستقیم و بی‌پرده رهبر رژیم با اين عبارت که "نخبگان" گروه مخالف اگر اصلاح نگردند "سقوط " خواهند کرد، و در برابر آن خواست برگزاری "رفراندم" در باره انتخابات از سوی جبهه مقابل ...و یا سنگ را بسته و سگ را آزاد گذارده اند، در عمل پاسخی مستقيم و آشکاربود که در راستای آشتی ناپذيرتر شدن مواضع دو طرف قرار داشته است.

جنگ قدرت، صفبندی و خط و نشان کشيدن در داخل رژیم، ابعاد آشکار و بی سابقه‌ای به خود گرفته است. در يک سمت رهبر جمهوری اسلامی ايستاده که سرنوشت خود را با سرنوشت رییس جمهور رژیم پیوند داده است. با اين که آمار گیری علمی و بی طرفانه‌ای در ایران وجود ندارد، اما به جرات می توان ادعا کرد که تنها بخش کوچکی از ملت همچنان پشتیبان این گروه مانده و تنها دسته کوچکی از آخوندها از آن حمايت می کند. و در اين ميان تقريباً هیچ یک از مراجع تقلید، از این گروه پشتيبانی نمی کنند. از ديدگاه این دسته، مشروعیت انتخاب رییس جمهور با تایید رهبر و پس از آن شورای نگهبان به دست آمده است بدون آن که تأئيد ملت از نظر آنها لازم باشد. نیروهای امنیتی، انتظامی و بسیج مدافع اين جبهه و بازوی اجرایی آن در مبارزه با گروه مقابل به حساب می آيند. با اتکا به همین نیروهاست که تا کنون این گروه توانسته است خواست خود را بر ملت ایران تحمیل نمايد.
در برابر این گروه و در صف مقابل، دسته ديگری از سرآمدان جمهوری اسلامی قرار دارند که آنان نیز بر خواسته از کانون قدرت رژیم اند. این گروه در فرم ائتلافی که با گسترده شدن شکاف در داخل رژیم شکل گرفته، هم اکنون پرچم رهبری جنبش ملی را به دوش می کشد و از پشتیبانی قاطع ملتی که خواستار تغییرات ژرف است، برخوردار می‌باشد و تا هنگامی که هم‌سو با خواست ملت حرکت نمايد، می تواند روی ادامه این پشتیبانی حساب نموده و همچنان در رأس جنبش باقی بماند. این پشتیبانی که خود را در صورت برگزاری چند تظاهرات میلیونی نشان داد، ارکان اعتماد بنفس گروه مخالف را لرزانده است. این ائتلاف همچنین از حمایت آخوندهای سنتی و بخش بزرگی از مراجع تقلید برخوردار است.
با سخت‌تر شدن جبهه‌گيريها در چند هفته گذشته، چنین به نظر می رسد که این دو گروه ديگر قادر به کاستن از اختلافات خود و رسیدن به نوعی همزیستی نخواهند بود. هشدار مستقیم و بی‌پرده رهبر رژیم با اين عبارت که "نخبگان" گروه مخالف اگر اصلاح نگردند "سقوط " خواهند کرد، و در برابر آن خواست برگزاری "رفراندم" در باره انتخابات از سوی جبهه مقابل و همچنین اعلام اين که دولت در حال پرونده سازی برای دستگیر شدگان است و یا سنگ را بسته و سگ را آزاد گذارده اند، در عمل پاسخی مستقيم و آشکاربود که در راستای آشتی ناپذيرتر شدن مواضع دو طرف قرار داشته است. رییس مجلس خبرگان تا جائی پيش رفته که اعلان کرده از تهدیدهای رهبر ترسی به خود راه نمی دهد. با در نظر گرفتن این جبهه‌گيری‌ها و خط و نشان کشيدن‌های آشکار، می توان انتظار داشت که:
الف ـ با عميق‌تر شدن اين شکاف – افراد صاحب قدرت در جمهوری اسلامی و همچنين نهادهای آن هر روز با فشار رو به تزایدی برای جبهه گیری علنی روبرو خواهند شد. از جمله سپاه پاسداران. گرچه چنین به نظر می رسد که چند دستگی در سپاه نيز وجود دارد، با این حال با گذشت زمان اين نيرو نیز مجبور به جهت گیری موافق و یا مخالف به سود يا زیان يکی از آن دو قطب باقی مانده خواهد بود. خارج از اين که سپاه در کدام سمت اين صفبندی قرار گرفته و به نفع کدام يک از اين دو جبهه موضع گيری نمايد، فرماندهان سپاه نمی توانند توان رزمی ارتش و انظباط حاکم بر آن نهاد را نادیده انگارند. ارتش ایران، که سی سال گذشته را به التیام زخم هایی که از نظام اسلامی برداشته، صرف کرده بود، تلاش نموده غیر سیاسی باقی مانده و توجه خود را بر وظیفه کانونی‌اش يعنی دفاع از ایران ، متمرکز نمايد. با ژرف‌تر شدن بحران، ارتش نیز بر خلاف میل خود، مجبور به جهت گیری خواهد شد.
علاوه بر اين، گذشت زمان به سود حکومت نیست. تورم که در حالت "عادی " در جمهوری اسلامی غوغا می کرد، به خاطر بحران سیاسی جديد، حکومت را مشکل گرانی روبه تزاید کالاها و به ویژه مواد خوراکی روبرو خواهد نمود. کم‌کاری حاکم در بخش خصوصی و دولتی، همراه با توقف کامل همان سرمایه گذاری ناچیزی که وجود داشت، وخیم تر شدن وضعیت اقتصادی را خبر می دهد. نتیجه سیاسی این روند کاسته شدن هرچه بيشتر از هوادران حکومت کنونی در میان ملت و همزمان گسترش شکاف در میان سرآمدان حکومتی و هوادارانشان خواهد بود. با گذشت زمان و طولانی شدن حضور نیروهای انتظامی در خیابان ها، در حالی که آن نیروها در معرض خستگی و دل سردی قرار خواهند گرفت، هروزه همچنين از هیبت آنان نیز کاسته خواهد شد. اراده و باور آن نیروها برای سرکوب ملت، در درازای زمان ضعیف تر و امکان پیوستن آنان به ملت بیش تر می گردد.
ب - با گذشت زمان امکان همزیستی و مصالحه سرآمدان رژیم با یک دیگر، هر چه ضعيف‌تر و از میان برداشته خواهد شد. خط کشی ها آشکار، تهدید ها مستقیم و بدون پرده پوشی انجام خواهند گرفت. نظام آخوندی که در درازای تاریخ آموخته بود که مسایل را در خفا حل و فصل کرده و بندرت اختلافات درونی را آشکار کند، امروز در راه بدون بازگشتی افتاده است. برخلاف رسم معمول عناصر اين قشر بصورت آشکار و نزد افکار عمومی یک دیگر را به چالش می کشند.همزيستی دو گروه در کنار یک دیگر و در جمهوری اسلامی بیش از این دوام نخواهد آورد. یک گروه مشروعیت را از آن رهبر و فرامین او دانسته و ملت را به طور کامل حذف می کنند. رهبر رژیم در راستای منافع خود بر این "حق" پای می فشارد. اما تکيه بر رأی مردم از سوی دو رییس جمهور و نخست وزیر پیشین به معنای از دست رفتن آن مشروعیت است، اما پذيرش انتخابات از طرف آنان حثیت غیر قابل انتظاری است که در ازای آن کسب کرده اند. آنها "مقبوليت" حکومت را اکنون از آن خود می دانند. خواست برگزاری رفراندوم در اصل تلاشی است برای بازگرداندن حکومت ربوده شده. اما رفراندوم به معنای رد کامل "ولایت مطلقه فقیه" است که رهبر رژیم از آن خود دانسته و مشروعیت آن را امری نازل شده از سوی خدا می‌داند، هرچند که چنين مشروعيتی فاقد "مقبوليت" باشد. در این میان این ملت ایران است که خون داده است و به آسانی دیگر توافق میان سرآمدان را، پذیرا نخواهد شد. آشتی ملت با حکومت، پس از خون ریزی های چند هفته گذشته ممکن نخواهد بود.
پيش‌بينی نسبتاً دقيق از سير حوادث آينده مستلزم داشتن اطلاعاتی در باره توازن نيرو ونسبت قدرت نیروها در کانون رژیم اسلامی و صفبندی های موجود در درون آن است. عليرغم فقدان چنين اطلاعاتی، اما بر پايه تحولات هفته های گذشته، می‌توان چند مسیر احتمالی در آینده را پيش‌بينی نمود:
1 ـ هر یک از دو گروه، مواضع خود را به امید یافتن گشایشی در آینده، کماکان حفظ کرده و وضعيت کنونی ادامه يابد. البته چنین وضعیتی نمی تواند به درازا کشد. گروه حاکم به خاطر این که مسئول آسایش و امنیت ملت است، بازنده ادامه چنین وضعیتی خواهد بود. به ویژه اگر احتمال کم کاری و اعتصاب افزایش یابد. این گروه تلاش خواهد کرد که هرچه زودتر اوضاع را به حالت "عادی" باز گرداند. همزمان باید اطمینان داشته باشد که با گذشت زمان حمایت و یا دستکم بی طرفی سپاه پاسداران را همچنان حفظ خواهد کرد.
2 ـ بر سر کارآوردن دولت به اصطلاح " آشتی ملی" به جای رییس جمهور کنونی توسط رهبر نظام. بخت موفقيت این راه که تا چند هفته پیش وجود داشت، با تایید زودرس رییس جمهور وسیله ی رهبر نظام، بسیار ضعیف شده است و تنها هنگامی میسر خواهد بود که رهبر رژیم توان مقاومت و پافشاری بر موضع خود را از دست داده باشد.
3 ـ جهت دیگری که تحولات می توانند به خود گیرند، از میان برداشتن فوری مخالفان می باشد. اين راه تا زمانی ممکن است که رهبر و دولت دست بالا را در نهادهای انتظامی، بسیج و امنیتی داشته باشند. در صورت اتخاذ چنين سياستی حکومت باید انتظار واکنش مخالفان و افزایش درگیری های خیابانی را داشته باشد.
4 ـ عکس مسير فوق، برکنار نمودن رهبر نظام است. فشار ملت، ادامه توقف امور کشور و ناکارایی حکومت در بازگرداندن وضعيت "عادی"، می تواند چنین امکانی را فراهم کند. در چنین صورتی حکومت جانشین باید توان رویارویی با مخالفان به پشتيبانی نیروهای امنیتی را داشته باشد. هر دو وضعیت ذکر شده در حالی عملی خواهند بود که گروه اقدام کننده پشتیبانی سپاه پاسدراران را همراه داشته باشند. بدون اطمینان از واکنش سپاه، دست زدن هر یک از طرفین به چنین عملی، بسیار خطرناک خواهد بود.
5 ـ با وخیم‌تر شدن اوضاع، به ویژه در صورت ادامه وضعیت قيد شده در احتمال نخست، نیروهای مسلح با هدف در دست گیری قدرت، مجبور به مداخله مستقیم، يعنی اقدام به کودتای دوم، گردنند. این کودتا در ظاهر می تواند اشکال و توجيهات گوناگونی داشته باشد. به نام حمایت از رهبری و یا پیروی و دفاع از خواست ملت. اما در بطن خود قدرت واقعی در دست نیروهای مسلح قرار خواهد گرفت.
در هر صورت بحران کنونی به هریک از راه های گفته شده که منتهی شوند، نظام اسلامی را چنان تغییر خواهند داد که بازشناخت آن در شکل کنونی بسيار مشگل خواهد بود. البته بايد يادآوری نمود که تمام فرض‌های فوق در صورتی است که در این میان، ایران با حمله و یا تحریم شدید اقتصادی فلج کننده خارجی روبرو نگردد. امکان حمله‌ی خارجی، به ویژه از جانب آمریکا، امکانی است ضعیف. اما رژیم برای رهایی از بحرانی که در آن غوطه ورست، ممکن است دست به یک ماجراجویی خارجی زده که واکنش آنان را به دنبال داشته باشد. با در نظر گرفتن حکومت بسیار تندروی اسراییل و مشکلاتی که در داخل خاک خود و در رابطه با آمریکا دارد، همیشه این امکان وجود دارد که آن حکومت به تنهایی دست به چنین اقدامی زند. تحریم شدید و فلج کننده اقتصادی خارجی، حتا در محدوده تحریم فروش بنزین به ایران نیز تمام معادلات گفته شده در بالا را می تواند به هم ریزد.

22 ژوئیه 2009